Stan prawny dziś
Płatność za transakcję z innym przedsiębiorcą o wartości powyżej 15 000 zł brutto, dokonana na rachunek spoza wykazu na dzień zlecenia przelewu, wywołuje dziś trzy skutki:
- wydatek nie może być kosztem uzyskania przychodu w PIT i CIT (art. 22p ustawy o PIT i art. 15d ustawy o CIT), a jeśli został już zaliczony do kosztów, trzeba go z nich wyłączyć albo rozpoznać przychód;
- nabywca odpowiada solidarnie ze sprzedawcą za jego zaległości w VAT z tej transakcji (art. 117ba Ordynacji podatkowej);
- pominięcie obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności przy towarach i usługach z załącznika nr 15 do ustawy o VAT skutkuje dodatkowo wyłączeniem z kosztów oraz sankcją w VAT.
Skutków tych można uniknąć, składając zawiadomienie ZAW-NR w ciągu 7 dni od przelewu albo płacąc z zastosowaniem podzielonej płatności.
Co zawiera projekt
21 lipca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o PIT i ustawy o CIT (w wykazie prac rządu oznaczony jako UDER107), przygotowany przez Ministerstwo Finansów w ramach pakietu deregulacyjnego. W zakresie białej listy projekt przewiduje:
- uchylenie wyłączenia z kosztów uzyskania przychodu za zapłatę na rachunek spoza wykazu;
- uchylenie obowiązku rozpoznania przychodu w związku z taką płatnością;
- uchylenie sankcji w podatkach dochodowych za pominięcie obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności.
Przepisy dotyczące białej listy i MPP mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Projekt trafił do Sejmu i we wrześniu 2026 r. jest w komisjach. Do wejścia w życie potrzebne są jeszcze uchwalenie przez Sejm, Senat, podpis Prezydenta i publikacja w Dzienniku Ustaw.
Co zostaje
Deregulacja dotyczy podatków dochodowych. Nie zmienia się:
- Sam wykaz. Nadal będzie prowadzony i aktualizowany, nadal będzie miał API, wyszukiwarkę i identyfikatory wyszukiwania.
- Odpowiedzialność solidarna za VAT. Art. 117ba Ordynacji podatkowej zostaje. Jeśli zapłacisz powyżej 15 000 zł na rachunek spoza wykazu, a sprzedawca nie rozliczy VAT z tej transakcji, organ może dochodzić tej kwoty od Ciebie. Uwolnienie: ZAW-NR albo MPP.
- Obowiązkowy split payment dla towarów i usług z załącznika nr 15 oraz sankcje w VAT za jego pominięcie, według dostępnych opisów projektu.
- Należyta staranność jako przesłanka prawa do odliczenia VAT. Sprawdzenie statusu kontrahenta nadal będzie jednym z jej elementów.
Komentatorzy zwracają uwagę, że to nie tyle rezygnacja z kontroli, co zmiana narzędzi: obowiązkowy KSeF daje administracji wgląd w faktury w czasie rzeczywistym, a JPK w podatkach dochodowych w koszty. Automatyczna sankcja kosztowa przestaje być potrzebna, bo dane i tak są widoczne.
Co to zmienia w praktyce
| Sytuacja | Do 31.12.2026 | Od 1.01.2027 (wg projektu) |
|---|---|---|
| przelew powyżej 15 000 zł poza wykaz, sprzedawca rozliczył VAT | utrata kosztu, chyba że ZAW-NR | brak sankcji w PIT/CIT |
| przelew powyżej 15 000 zł poza wykaz, sprzedawca nie rozliczył VAT | utrata kosztu i odpowiedzialność solidarna | odpowiedzialność solidarna za VAT |
| pominięcie obowiązkowego MPP | utrata kosztu i sankcja w VAT | sankcja w VAT |
| faktura od podmiotu niezarejestrowanego | ryzyko odmowy odliczenia VAT | bez zmian |
Jak zmienić procedury
- Do końca 2026 r. nic nie zmieniaj. Sankcje obowiązują, a kontrole za lata 2022–2026 będą prowadzone jeszcze długo po 2027 r. Dokumentuj sprawdzenia tak jak dotąd; jak to robić, opisujemy w poradniku o identyfikatorze wyszukiwania.
- Od 2027 r. sprawdzaj rachunek przy dużych płatnościach ze względu na VAT. Odpowiedzialność solidarna dotyczy kwoty VAT z transakcji, więc przy fakturze na 100 000 zł netto ryzyko to 23 000 zł. Sprawdzenie rachunku nadal jest najtańszym ubezpieczeniem.
- Zachowaj weryfikację statusu VAT. Odliczenie VAT z faktury od podmiotu wykreślonego z rejestru było i będzie kwestionowane. Sprawdzanie statusu przed księgowaniem nie ma nic wspólnego z uchylanymi przepisami.
- Uprość próg dla małych płatności. Jeśli dziś sprawdzasz każdą fakturę „na wszelki wypadek”, od 2027 r. możesz ograniczyć weryfikację rachunku do płatności powyżej progu i do nowych dostawców, a status VAT sprawdzać hurtowo raz na okres.
- Poinformuj klientów biura. Najczęstsze nieporozumienie: „sankcje znoszą, więc biała lista przestaje istnieć”. Nie przestaje. Krótka notatka do klientów z tabelą powyżej oszczędzi wielu pytań w styczniu.
Skąd wiemy to, co wiemy
Informacje pochodzą z komunikatu po posiedzeniu Rady Ministrów z 21 lipca 2026 r., z opisu projektu w wykazie prac legislacyjnych oraz z komentarzy kancelarii podatkowych opublikowanych w 2026 r. Będziemy aktualizować ten tekst po uchwaleniu ustawy i po publikacji w Dzienniku Ustaw.